مسیری که سی مرغ رفتند تا به شاه خود برسند

محمدرضا شفیعی کدکنی در مقدمه منطق الطیر عطار نیشابوری گذری نموده است بر معنی سیمرغ در اوستا.

مسیری که سی مرغ رفتند تا به شاه خود برسند

سیمرغی که از دو جزء ترکیب شده است؛ saēna و merәgho که جزء دوم همان مرغ است با تحولاتی که در این کلمه یافته است. اما جزء اول هیچ ربطی به کلمه سی (عدد) ندارد بلکه همان کلمه ای است که بعدها به صورت شاهین درآمده است. بنابراین معنی باستانی کلمه سیمرغ چیزی است در حدود شاهین مرغ یا شاهین. در موارد کاربرد این کلمه در اوستا اینطور استنباط نموده اند که در عین حال این پرنده چهره ای افسانه ای دارد. در روزگار باستان هم عقیده بر این بوده که اگر سایه او بر کسی بیفتد از رستگاری و پیروزی بهره خواهد برد.

اما این پرنده در نزهت نامه علایی چهره و صندلی دیگری دارد که قابل توجه است: سیمرغ اندر دریای کبود محیط باشد و اندر جزیره ای نزدیک خط استوا و مردم بدان جای نرسند و هوا و زمین و آب خوش دارد و درختان بسیار و جانوران بزرگ بی حد و بی قیاس، مانند پیل و گاومیش. و سیمرغ به بسیاری از همه فزون تر تا بدان حد که چون بال از هم بگشاید مانند بادبان و شراع کشتی باشد و منقاری دراز دارد مانند کلنگ آهنین و چنگالی تیز کژ که بدان پیل برباید و خطری ندارد. و چون پرد سنگ ها از کوی بجنبد و بلرزند. سیمرغ در شاهنامه هم مرغی است قوی، کارگشا، یاری کننده... اما در نوشته عطارجور دیگری است. نشانی است از حق که بی نشان است. مظهر حق که همه به دنبال او هستند و باید به راهی بروند که نه نشانی دارد و دنبال کسی باشند که ناپیداست. عطار نیشابوری در منطق الطیر از مرغان برای گفتن نغزترین مفاهیم عرفانی استفاده نموده، چون در ادبیات صوفیانه جان انسان به مرغ و جسم او به قفس تشبیه شده است. این مرغ هم که همیشه مشتاق فرار از قفس است.

این نوع از ادبیات بیشتر از هر چیزی بازگوکننده شوق رهایی از این قفس است. ماجرای منطق الطیر اینطور آغاز می گردد که مرغان همه گرد آمدند و گفتند ما را پادشاهی باید که به پادشاهی او تسلیم شویم و او را به پادشاهی بشناسیم. بیایید در طلب او به راه افتیم و او را بیابیم و در سایه او زندگی کنیم و در ریسمان او آویزیم. فرمان بردار او باشیم و گوش به اوامر او داریم و پیرو احکام او شویم. ما شنیده ایم که پادشاهی است که او را سیمرغ می خوانند فرمان او در خاور و باختر جریان دارد.

بیایید نزد او برویم و خویشتن بدو بسپاریم. در پاسخ گفته شد دریا ژرف است و راه تنگ و جهت سنگ ناک و کوه هایی سربلند و بیابان هایی بی فریاد در میان و دریاهایی ژرف و پرخیزاب و آتش هایی سوزان. هرگز شما را به پیوستن بدو امکان نخواهد بود. بهتر همان است که در آشیان های خود بمانید و... پس در طرقی رهسپار شدند که اگر به سوی راست می رفتند سرمای رجا ایشان را می گرفت و اگر به سوی چپ می رفتند گرمای خوف آنها را می گداخت... مرغ ها نماد روندگان به راه حق هستند و به طلب سیمرغ که جلوه حق است، می روند؛ سمت کوه قاف. هدهد هم راهنما و پیر طریقت شان است. اول راه هم مرغان هرکدام بهانه ای می آورند تا نیایند. هدهد با صبوری جواب هرکدام را می دهد. جایی هم داستان شیخ صنعان را روایت می نماید و مابقی مرغان را به ادامه راه ترغیب می نماید. مرغان در این جهت سخت هفت وادی را باید پشت سر بگذارند که نماد هفت وادی سلوک است؛ طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت، فقر و فنا... در این هفت وادی بسیاری از مرغ ها از پای در می آیند و در نهایت فقط سی مرغ باقی می مانند که به صندلی سیمرغ می رسند. در واقع سیمرغ خود این سی مرغ هستند که پس از عبور از هفت وادی سیمرغ شده اند. خویش را دیدند سیمرغ تمام بود خود سیمرغ سی مرغ تمام چون سوی سیمرغ کردندی نگاه بودی آن سیمرغ این کآن صندلی

منبع: همشهری آنلاین

به "مسیری که سی مرغ رفتند تا به شاه خود برسند" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "مسیری که سی مرغ رفتند تا به شاه خود برسند"

نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید